Avrupa Birliği ve Türkiye’de İnorganik Gübre Kullanım Düzeylerinin Karşılaştırılması: Bir Çevresel Kuznets Eğrisi Analizi

Yazar: Serkan Gürlük
Yıl: 2012
Yayım Yeri: 10. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Doğal Kaynaklar ve Çevre Ekonomisi
Özet
İnorganik gübre kullanımı tarımsal üretimde en önemli girdilerden biridir. Toprakta yeterli bitki besin maddesi bulunmadığında verim ve kalitede önemli kayıplar olurken: bu eksiklik gübreleme yolu ile giderilebilmektedir. Ancak fazla uygulanması halinde ise özellikle azot ve fosforlu gübrenin yıkanması ile taban ve yüzey sularının kirliliğine, azot oksit emisyonu ile hava kirliliğine neden olmaktadır. Ötrofikasyon ise yıkanan gübrenin durgun sularda istenmeyen alg türlerinin balık ve diğer canlı türleri ile oksijen için rekabete girmelerine neden olan önemli bir çevre problemidir. Ayrıca azotlu gübrelerin fazla kullanılması durumunda yapraktaki nitrat miktarı özellikle yaprağı yenen sebzelerde insan sağlığını tehdit edecek düzeye ulaşabilmektedir. Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE), çevre kalitesi düzeylerini ülke bazında gösteren önemli bir istatistik analiz türüdür. ÇKE analizi uzun-yıllar istatistik verilere dayanmaktadır. Bu araştırmada Avrupa Birliği-15 (AB-15) ülkelerinin ekilebilir arazi miktarı başına düşen inorganik gübre tüketim miktarları ile kişi başı Gayrisafi Yurtiçi Hâsıla değerleri regresyon analizine tâbi tutulacaktır. Diğer açıklayıcı değişkenler ise Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın her yıl yayınladığı “İnsanî Gelişim İndeksi’nin parçalarından olan ortalama yaşam süresi ve toplam üretim değeridir. Analiz sonucunda ülkelerin ters-U tipli eğriye sahip olup olmadıkları ortaya çıkarılarak karşılaştırmalar yapılacaktır. Bir diğer sonuç ise ülkelerin inorganik gübre kullanımında dönüm noktalarına sahip olup olmadıklarının ortaya konmasıdır. Bu kapsamda ekonomik gelişmenin hangi aşamasında inorganik gübre kullanım düzeylerinin azaltıldığı incelenecektir.

Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Çevresel Kuznets Eğrisi, Ekonomik Büyüme, İnsani Gelişim İndeksi
Araştırmayı İndir

Dünya’da ve Türkiye’de Seçilmiş Tarım Ürünlerinde Arz ve Talep Değişimlerinin Zaman Serisi Analizi İle İncelenmesi

Yazar: Dilek Şimşek, Serkan Gürlük
Yıl: 2012
Yayım Yeri: 10. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Uluslararası Tarım ve Ticaret
Özet
Günümüz dünyası, ekonomik krizler, iklim değişikliği, çevre kirliliği, yüksek enerji fiyatları, su sorunları, fosil yakıtların tükenmesi ve benzeri pek çok problemle mücadelesini sürdürürken: insanoğlunun beslenme sorunlarını henüz çözememiş olması yukarıda bahsedilen sorunları gölgede bırakmaktadır. Bu araştırmanın amacı, tarımsal mal grupları içerisinde önemli bir yeri olan tahıllardan buğday: yağlı tohumlardan ayçiçeği ve endüstri bitkilerinden şeker pancarı gibi başlıca ürünlerde geçmiş arz ve talep trendlerine dayanarak geleceğe yönelik öngörüler yapmaktır. Bu sayede hemen her bölgede ciddi beslenme sorunları yaşayan ülkelerin üretim ve tüketim eğilimleri hakkında bilgi sahibi olunabilecektir. Araştırma yöntemi olarak zaman serisi analizi seçilmiştir. Ülkelerin tarımsal mal gruplarına olan arz ve taleplerini etkileyebilecek pek çok faktörün etkili olabileceği düşünülse de her bir yıla ait değerlerin geçmiş yılların etkisinde kalabileceği varsayılmıştır. Zaman serisi modellerinden ardışık bağlanımlı, bütünleşik-hareketli ortalama metodu kullanılmıştır. Sonuçlara göre dünyada buğday üretiminin 2010-2020 yıllarında yaklaşık %13,3 oranında artacağı: tüketimin ise %12,3 oranında artacağı öngörülmüştür. Türkiye’de ise söz konusu öngörüler referans yıllar arasında sırasıyla %12,2 ve %11,07 oranındadır. Dünya ayçiçeği üretim ve tüketim öngörüsü ise 2010-2020 yılları arasında %38,8 ve %17 oranlarında artış şeklindedir. Türkiye’de ise söz konusu öngörüler referans yıllar arasında %66 ve %83’tür. Dünyada şeker pancarı üretiminin 2010-2020 yıllarında yaklaşık %6,4 oranında artacağı: tüketimin ise %8,2 oranında artış göstereceği öngörülmüştür. Türkiye’de ise söz konusu öngörüler referans yıllar arasında sırasıyla %41,8 ve %36,8 artış şeklindedir. Sonuçlara göre üretim ve tüketim miktarları arasında gelecekte oldukça az fark olan buğdayda ve tüketim oranımızın üretimden fazla olduğu ayçiçeğinde sorunlar yaşayacağımız: ancak şeker pancarında bir avantaja sahip olduğumuz söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Tahıllar, Yağlı tohumlar, Şeker Pancarı, Ardışık Bağlanımlı Zaman Serisi Modelleri, Trend Analizi
Araştırmayı İndir

Misi Kırsal Kalkınma Projesi” nin Koşullu Değerleme Yöntemiyle Çevresel Etkilerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma

Yazar: Serkan Gürlük
Yıl: 2002
Yayım Yeri: 5. Türkiye Tarım Ekonomisi Kongresi Erzurum
Konu: Kırsal Kalkınma
Özet: Sanayi devrimi, uzun dönem de kentsel alanlarda refah artışlarına, kırsal alanlarda ise refah azalmalarına neden olmuştur. Doğa ile iç içe yaşayan yoksul kırsal toplumlar, doğal kaynakları aşırı bir şekilde tüketmeye ve yok etmeye başlamıştır. Doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltmak ve kırsal kesimin refah düzeyini yükseltmek için kırsal alanların kalkınmasına sistematik bir yaklaşımla, “kırsal kalkınma projeleri” geliştirilmiş ve özellikle gelişmekte olan ülkeler tarafından gündeme alınmıştır. Ancak kırsal kalkınma projeleri finansal ve sosyal açıdan belirli faydalar sağlamasına rağmen bazı çevresel maliyetler yaratmaktadır. Bursa ili, Güney Marmara Bölgesi gelişmiş bir ekonomik yapıya sahip olmasına rağmen, kent merkezine oldukça yakın Misi Yerleşimi, sosyo-ekonomik açıdan oldukça zayıf bir köydür Misi Köyü, doğal güzellikleri, tarihi yapısı ve kültürel değerleri ile de rekreasyonel bakım dan oldukça değerli bir yerleşimdir. Bursa Büyükşehir Belediyesi, bölgenin refah düzeyini yükseltmek ve Misi Köyü’nün doğal ve tarihi dokusunu korumak amacıyla “Misi Köyü Kırsal Kalkınma Projesini hazırlamaya karar vermiştir. Bu çalışmada, bölge halkının ödemeye razı olma isteğine bağlı koşullu değerleme yöntemi kullanılarak projenin tahmini çevresel maliyetleri 223 602 USD olarak hesaplanmıştır. Bulunan bu değer ile projenin Fayda/Masraf analizinde azalma olacağı, ancak projenin yapılabilirliğini engellemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kırsal Kalkınma, Çevresel Değerleme, Koşullu Değerleme Yöntemi

Araştırmayı İndir

Türkiye’nin Tarım Kaynaklı Sera Gazı Emisyonlarındaki Durumu

Yazar: G. Uzel, S. Gürlük
Yıl: 2014
Yayım Yeri: 11. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: İklim Değişikliği
Özet
Küresel ısınma ve iklim değişikliği son yıllarda tüm dünya gündemini ilgilendiren bir konu haline gelmiştir. Ekonomik etkinliklerini gelecek kuşakları düşünmeden aşırı bir şekilde gerçekleştiren dünya ülkeleri, önce bölgesel ve daha sonra da küresel çevre sorunları yaşamaya başladıkça, ilgi odaklarını “sürdürülebilirlik” konularına da çevirmek zorunda kalmıştır. Bu kapsamda küresel ısınma sorunları dünya gündemini meşgul eden, yoğun bilimsel ve politik tartışmalara neden olan önemli çevre sorunlarından biri haline gelmiştir. Küresel ısınmanın nedenlerinden biri CO2, N2O, CFC gibi sera gazlarının atmosferdeki artan oranlarıdır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, artan popülasyon, gelişmekte olan endüstriler ve artmakta olan enerji talebi sera gazı emisyonlarını tetiklemektedir. Tüm bunlara ilaveten gelişmiş ülkelerin de sera gazı emisyonlarına olan katkılarını göz ardı edemeyiz. Günümüze gelene kadar yaratılan sera gazı emisyonlarının maliyeti kimlere yüklenecektir? Gelişmekte olan ülkeler ya da az gelişmiş ülkeler yaratılan iklim değişikliği sorununun ne kadarının sorumlusudur? Hangi sektörler daha fazla kirletici konumdadır? Bu gibi soruların yanıtları halen bulunamamıştır. Bu noktada tarım sektörü de küresel sera gazlarına katkı yapan sektörlerden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. IPCC Sentez Raporu’na göre tarım sektörünün küresel sera gazlarına olan katkısı tüm diğer sektörler içerisinde yaklaşık %15 oranında bir yer tut maktadır. Bu- bağlamda bu araştırmanın amacı, Türkiye’nin bu alanda Dünya’daki konumunu ortaya koymaktır. Bu veriler tarımsal sera gazı emisyonlarına yönelik olan bilgilere katkı sağlayacak, politika yapıcılar ve kamuoyu için aydınlatıcı bir rol oynayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Küresel ısınma, Sera gazı emisyonları, Tarım, Türkiye.

Araştırmayı İndir

Tarım Ürünleri Dış Ticaretinde Küreselleşme ve Rekabetin Az Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelere Etkileri

Yazar: Ö. Turan, S. Gürlük
Yıl: 2014
Yayım Yeri: 11. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Uluslar Arası Tarım Ve Ticaret
Özet:

Küreselleşme, ekonominin pek çok sektörünü etkilemesine karşın, tarım sektörüne etkileri dünya ekonomisinde az gelişmiş ve gelişmekte olan ülke olarak adlandırılan bölgeleri daha fazla etkilemiştir. Ancak söz konusu sektör insan beslenmesi ile ilgili olunca, bu etkiler dünya nüfusunun neredeyse 1/7’sini oldukça zor durumda bırakmıştır. Az Gelişmiş / Gelişmekte olan ülkelerde yetersiz beslenen kişilerin sayısı FAO tarafından 1 M ily ar kişi olarak deklare edilmiştir. UNICEF, gelişmekte olan ülkelerde 5 yaşın altındaki her 4 çocuktan biri olması gereken ağırlığın altındadır. Bu oran kırsal kesimde yaşayan 5 yaş alt ı çocuklarda, kentsel kesimde yaşayan 5 yaş altı çocuklardan 2 kat daha fazladır. Bu verilere göre aşırı yoksulluğun ve dünya açlık problemlerinin ortadan kaldırılabilmesi az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerin çiftçilerinin, tarım işçilerinin yaşam koşullarına bağlıdır. Bu ülkelerde tarım hâlen temel sektör konumundadır. Dünya Ticaret Örgütü tavsiye kararlarına uyum nedeniyle yapılan reformlar ve değişen destek türlerinin dünya ticaretini bozucu etkilere sahiptir. Ayrıca bölgesel entegrasyonlardan en güçlüsü olan Avrupa Birliği’nin yüksek hijyen standartlarını sağlayabilecek az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkeleri bulmak oldukça güçtür. Bu kriterin uluslararası ticareti engellemeye yönelik bile kullanıldığı söylenebilir. Dolayısıyla az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerin, her anlamda çok güçlü ülke ya da ülke gruplarıyla rekabet edebilmesi güçtür. 1980’li yıllara kadar bu ülkelerin tarım ürünleri ihracatı ve ithalatı başa baş gitmiştir. Ancak küreselleşme ve artan rekabet, özellikle 1980’li yılların sonundan itibaren, tarım ürünleri dış ticaret dengesini gelişmiş ülkelerin ihracatçı, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ithalatçı oldukları konuma getirmiştir. Bu araştırmada, söz konusu gelişmeler trend analizi ile ortaya konulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Az gelişmiş ülkeler,gelişmekte olan ülkeler, trend analizi, küreselleşme.

Araştırmayı İndir