Aydın Yöresinde Zeytinyağı İşletmelerinin İhracat ve Ekonomik Performanslarının Belirlenmesi ve İhracata Yönelik Öneriler

Yazar: Göksel Armağan, Cemal Atıcı, Kezban Konak, Altuğ Özden
Yıl: 2006
Yayım Yeri: 7. Türkiye Tarım Ekonomisi Kongresi Antalya
Konu: Uluslararası Tarım ve Ticaret
Özet
Bu çalışmada Aydın bölgesindeki zeytinyağı işletmelerinin ekonomik ve ihracat performansları incelenmiştir. İncelenen işletmelerin büyük çoğunluğu küçük ölçekte zeytinyağı üreten işletmelerdir. Bu işletmeler teknolojiyi izleme ve ölçek ekonomilerinden yararlanabilecek üretim düzeyi açısından istenilen seviyeden oldukça uzaktır. Gerek üretim sürecinde gerekli hijyenik şartlara ve standartlara uyulmadığı ve gerekse üretim sonrasında oluşan atıkların yeterince arıtma sürecine tabi tutulmadan çevreye salındığı gözlenmiştir. İncelenen bu işletmelerin üretim yapılan itibariyle iç ve dış piyasalar açısından piyasada istenilen standartlara uygun, çevreye duyarlı ve AB sürecinde dış rekabete açık bir yapıda olmadıkları ve üyelik sürecinde oldukça fazla alanda sorun yaşayabilecekleri ortadadır. Bu sorunların giderilebilmesi için işletmelerin finansal kaynaklardan yararlanarak rekabet edebilir bir ölçek ekonomisine sahip olmaları ve işletmelerini standartlara uygun hale getirmeleri zorunludur. Ayrıca çevresel sorunlara neden olmamaları için etkin bir şekilde denetime tabi tutulmaları gerekmektedir. Dış pazarlarda rekabetçi konuma gelebilmeleri içinse dış pazarlar bulmayı kolaylaştırıcı, pazarlar konusunda bilgi sağlayıcı, teşviklerden etkin bir şekilde yararlanmayı sağlayıcı Sektörel Dış Ticaret Şirketleri (SDŞ) konusunda aydınlatılması ve bu tür bir yapılanmaya katılımları konusunda çaba gösterilmesi gerekmektedir. Bu şekilde bölgedeki işletmelerin verimli ve rekabet edebilir bir şekilde üretim yapabilmeleri sağlanabilir
Anahtar Kelimeler: Zeytinyağı, İhracat Potansiyeli, Sektörel Dış Ticaret Şirketi.

Araştırmayı İndir

Avrupa Birliği Sürecinde Türkiye’de Süt Sektörünün Durumu: GZFT (SWOT) Analizi

Yazar: Göksel Armağan
Yıl:2006
Yayım Yeri: 7. Türkiye Tarım Ekonomisi Kongresi Antalya
Konu:Araştırma Yöntemleri
Özet
Küreselleşen dünya ticareti ve değişen tüketici istekleri tarım ürünleri üretim, pazarlama ve tüketim sürecinde yeni stratejilerin belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmada Avrupa Birliği (AB) sürecinde olan Türkiye’nin, temel besin maddelerinden biri olan süt ve süt ürünlerinin üretim, toplama, işleme, pazarlama ve tüketim aşamalarında, stratejilerinin, hedeflerinin ve yapılması gereken uygulamaların belirlenmesine çalışılacaktır. Stratejik planlama sürecinde durum değerlendirmesi yapılırken sıklıkla kullanılan yöntemlerden biri olan Güçlü yanların, Zayıf yanların, Fırsatların ve Tehditlerin ortaya konması şeklinde tanımlanabilen GZFT analizi ile Türkiye’de süt sektörünün durumu ve genel gelişme stratejileri belirlenmeye çalışılmıştır. AB sürecinde Türkiye’de süt sektörünün misyonu: toplum sağlığı açısından süt tüketiminin yaygınlaştırılması, sağlıklı ve güvenilir süt üretiminin sağlanması, süt üretimi yapılan işletmelerde sürekli ve yeterli tarımsal gelir sağlanabilmesi için gerekli organizasyonların yapılması, girdi temini ve pazarlama aşamalarında rekabet gücünün artırılması amacıyla üretici örgütlerinin desteklenmesi ile süt işleme sanayinin modernizasyonunun gerçekleştirilmesi olarak belirlenmiştir. Üretim aşamasında: üretici birlikleri tarafından yayım hizmetlerinin verilmesi ve tarım bakanlığı tarafından gıda denetimlerinin yapılması “kaliteli çiğ süt üretimi stratejik” amacına ulaşmak için gerekli faaliyetlerdir. Ayrıca işleme, pazarlama ve tüketim aşamasında oluşturulan stratejik amaçlar altında: yöresel peynir çeşitlerimiz, ayran ve günlük (pastörize) süt üretiminin desteklenmesi, sektörel reklam kampanyasının başlatılması ve okul sütü programının devam ettirilmesi proje ve faaliyetleri belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Süt Hayvancılığı, Süt İşleme Sanayi, GZFT (SWOT) Analiz

Araştırmayı İndir

Zeytinyağı Tüketici Davranışları

Yazar: Renan Tunalıoğlu, Murat Cankurt, Ferit Çobanoğlu, Göksel Armağan
Yıl: 2012
Yayım Yeri: 10. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Tüketim Ekonomisi
Özet
Dünya’nın önemli zeytin ve zeytinyağı üreticisi ülkelerinden biri de Türkiye’dir. Fakat zeytinyağı tüketimi, diğer üretici ülkelerin aksine istenilen düzeyde değildir. Sağlıklı ve uzun yaşama kaygılarının arttığı bu yüzyılda, Türkiye’nin zeytinyağı tüketimindeki bu yetersizlik, önemli bir sorundur. Bu sorunun, bilimsel yöntemlerle ortaya konulması ve çözüme yönelik stratejiler geliştirilmesi gerektirmektedir. Bu birikimler, hem firmaların pazar talep tahminlerinin yapılmasında, hem de karar alıcıların sektöre yönelik yapısal politikalar oluşturmasında yol gösterici olacaktır. Aydın ili, ülkemizde en çok zeytin ağaç sayısı ve zeytinyağı üretimine ve göreceli olarak daha yüksek zeytinyağı tüketimine sahip olan ildir. Aydın ilinde gerçekleştirilen bu araştırmada, zeytinyağı tüketen ve tüketmeyen hane halkları arasındaki farklılıklar ve benzerliklerin belirlenmesi, tüketici profilinin ortaya konulması, tüketicilerin zeytinyağı ürün gruplarına göre eğilimlerinin ve satın alma davranışlarının analiz edilmesi, satın alma ve almama nedenlerinin saptanması, tüketimde etkili olan sosyo-ekonomik faktörlerin ve tüketicilerin zeytinyağına olan güven düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ana materyalini, Aydın iline ait merkez ilçe dahil altı ilçesinin hane halklarından anket yoluyla elde edilen orijinal nitelikteki veriler oluşturmaktadır. Elde edilen veriler, belirlenen amaçlar doğrultusunda, temel tanımlayıcı istatistikler ile analiz edilmiştir. Bireylerin bitkisel yağ ihtiyaçlarında en çok zeytinyağını, zeytinyağı dışında ayçiçeği ve mısırözü yağını tercih ettikleri belirlenmiştir. İldeki zeytin üretim-tüketim kültürünün yansımalarını gösterir biçimde, tüketiciler, tükettikleri zeytinyağlarını, öncelikle kendilerinden, ailelerinden veya yakın-tanıdıklarından tedarik ettikleri ve zeytinyağı satın alma sıklıklarının yıllık olduğu tespit edilmiştir. Tüketicilerin, zeytinyağı satın alma tercihinde, ambalaj olarak en çok cam şişeyi tercih ederlerken, satın almada en önemli faktörlerin koku-tad, lezzet gibi duyusal özelliklerin öncelikli olduğu ve zeytinyağını genellikle sıcak yemeklerde kullandıkları belirlenmiştir. Aydın yöresindeki hane halkının çoğunun zeytin üreticisi olması nedeniyle kendi ürettikleri zeytinyağını tüketmek istedikleri belirlenmiştir. Bundan sonraki çalışmaların farklı bölgelerde ve daha geniş kapsamlı olarak yapılmasıyla, karşılaştırmalı sonuçların alınması ve değerlendirilmesi açısından, önemli sonuçların elde edilebilceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: zeytinyağı, Aydın, tüketici davranışları, tercihler, ambalaj.
Araştırmayı İndir

Türkiye Tarımında NUTS 1 Bölgeleri Açısından Etkinlik Karşılaştırması (2000-2010)

Yazar: Altuğ Özden, Göksel Armağan
Yıl: 2012
Yayım Yeri: 10. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Tarımsal İşletmecilik
Özet
Çalışma 2000-2010 yılları arasındaki on yıllık süreyi kapsamaktadır. Bu süre içerisindeki Türkiye tarımındaki NUTS1 düzeyindeki bölgesel etkinlik farklılıklarını ve değişimini ortaya koyabilmek için Türkiye’deki on iki NUTS1 düzeyine ait verilerden yararlanılmıştır. Etkinlik değerlerinin hesaplanmasında Stokastik Sınırı Analizi (SSA) (Stochastic Frontier Analysis, SFA) kullanılmıştır.
Hesaplanan teknik etkinlik değerleri incelendiğinde tarımsal teknik etkinliği en yüksek olan bölgenin Ege Bölgesi olduğu (0.963), Akdeniz Bölgesinin de çok yakın bir değerle onu izlediği (0.943) görülmektedir. Teknik etkinliği en düşük olan bölge ise Doğu Karadeniz Bölgesidir (0.223). Ortalama teknik etkinlik değeri 0.507’dir. Y ıllara göre ortalamalara bakıldığında en düşük etkinlikle çalışılan yılın 2010 (0.496), en yüksek etkinlikle çalışılan yılın ise 2000 (0.517) yılı olduğu göze çarpmaktadır. Dikkat çekici bir diğer husus ise yıllık ortalamalar arasında fazla fark olmadığıdır. On yıllık süre zarfında bölgelerin tamamında etkinlik düşüşü yaşanmıştır. Genele bakıldığında tarımsal teknik etkinliğin %4 civarında azaldığı saptanmıştır. Bu değerlerin en belirgin göstergesi Ege ve Akdeniz Bölgelerinde %90’ın üzerinde etkin üretim yapıldığı, ancak diğer bölgelerde etkinliği arttırmak için çeşitli politikalara ihtiyaç duyulduğudur.

Anahtar Kelimeler: SSA, Etkinlik, Tarım, NUTS1, Türkiye
Araştırmayı İndir

Türkiye’de Kırsal ve Kentsel Yoksulluğun Karşılaştırılması (2002-2009)

Yazar: Göksel Armağan, Altuğ Özden, Şükran Peker
Yıl: 2012
Yayım Yeri: 10. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Kırsal Kalkınma ve Yoksulluk
Özet
Dünyanın ve ülkemizin de önde gelen problemlerinden biri kuşkusuz ki yoksulluktur. Yoksulluk, bireylerin sadece gelir düzeylerinin yetersizliği değil, aynı zamanda sağlık, eğitim, ulaştırma ve benzeri hizmetlerden mahrum olmaları anlamına gelmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye’deki yoksulluğu kırsal ve kentsel açıdan karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. Çalışmada 2002-2009 yılları arasında Yoksul Kişi Oranı İndeksi, Yoksulluk Açığı Oranı, Gini Katsayısı ve SEN İndeksi ölçütleri kullanılmıştır. Yoksulluk ölçütü hesaplamalarının sonuçlarına dayanarak Türkiye’de yoksulluğun kentlerde giderek azaldığını, kırsalda yaşanan yoksulluğun ise giderek artığını ifade edebiliriz. Sonuç olarak ülkemizde kırsal kesime daha az önem verildiğini, yoksullaşmanın bu kesimlerde giderek attığını söyleyebiliriz. Ancak unutulmamalıdır ki kırsalda yaşanan yoksulluk kentlere de dolaylı yoldan yansıyacaktır. Genel olarak kırsalda yoksulluğu besleyen faktörler ortadan kaldırılırsa, kırsal yoksulluğu azaltma ve ortadan kaldırmaya yönelik önemli adımlar atılmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Yoksulluk, Sen İndeksi, Gini Katsayısı, Türkiye
Araştırmayı İndir

Aydın İlinde Süt İşleme Sanayinin Durumu

Yazar: Göksel Armağan Altuğ Özden Ayşe Deniz Çardak
Yıl: 2004
Yayım Yeri: 6. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Tarımsal ve Tarıma Dayalı Sanayi
Özet: Süt ve süt ürünleri sanayindeki teknolojik yapı incelendiğinde bu sektörün oldukla karakteristik bir yapıya sahip olduğu görülmektedir Gıda sanayinin diğer dallarında İşletmelerin teknolojik olanakları arasında önemli farklar bulunmamaktadır. İşletmeler genel olarak yüksek kapasiteli işletmelerdir. Oysa çok önemli bir sektör olan sütçülükte yelpaze “Kara Mandıra” diye tanımlanan ve birkaç kap-kacak ile üretim yapan mevsimlik gezgin mandıralar ve oldukça modem teknolojiye sahip olan işletmeler arasında açılım göstermektedir. Durum böyle olunca bu tür işletmelerin süt işleme kapasiteleri de günde birkaç yüz kilo ile 100-200 ton arasında değişmektedir. Süt ve süt ürünleri sanayinin yapısal özelliğinin sonucu olarak, kalite özellikleri birbirinden çok farklı ürünler tüketime sunulmaktadır. Kalite farklılığı olan ürünlerin aynı fiyatla piyasada satılabilmesi süt ve süt ürünleri sanayinde teknolojik gelişmeyi engellemektedir. Süt ürünleri üretiminde bölgeler bakımından yıllık kapasitesi 1000 ton ve üzeri işletmelerin %38.H ini oluşturan Ege Bölgesi birinci sırada yer almaktadır. Ege Bölgesindeki işletmelerin %5.3 üne sahip olan Aydın ilinde yıllık kapasitesi 1000 ton ve üzerindeki işletme sayısı 27’dir. Bu araştırmada Aydın ilinde faaliyet gösteren 33 adet kayıtlı süt ürünleri işletmesinin, süt alım bölgeleri, teknoloji kullanım durumları ve üretim durumları (içme sütü, peynir, tereyağ ve yoğurt) bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Süt Sektörü, Süt İşleme Sanayi

Araştırmayı İndir

Avrupa Birliği ve Türkiye’de Süt Sektörü Verimliliklerinin Karşılaştırılması

Yazar: Göksel Armağan, Altuğ Özden
Yıl: 2004
Yayım Yeri: 6. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Uluslararası Tarım ve Ticaret
Özet: Verimlilik, en dar anlamıyla üretimde kullanılan faktörler ile üretim arasındaki ilişki olarak tanımlanabilir. Daha geniş anlamıyla düşünülürse verimlilik, üretim süreci sonucunda meydana gelen ırklıların ve bu çıktıları elde çimek amacıyla üretim süreci boyunca kullanılan girdilerin oranıdır Az gelişmiş ülkelerde üretim hacminin artırılması ve rekabet gücünün geliştirilmesi için verimliliği artırma metotları üzerinde önemle durulmaktadır Verimliliği sektörel bazda ele altp sorunların da sektörel olarak değerlendirilmesi en akılcı yoldur. Bu araştırmada Avrupa Birliği ne üye 25 ülkeden 17 si (Almanya. Avusturya. Çek Cumhuriyeti. Danimarka. Finlandiya. Fransa. Hollanda. İngiltere. İrlanda. İspanya. İsveç. İtalya, Macaristan. Polonya. Portekiz. Slovakya. Yunanistan) ile Türkiye’de süt sektörünün teknik ve ekonomik verimlilikleri 1992-2002 döneminde karşılaştırılmışım Büyük baş hayvan birimi başına düşen süt miktarı esas alınarak yapılan teknik verimlilik hesaplamalarında 1992 yılı itibariyle sırasıyla İsveç, Danimarka ve Finlandiya en yüksek verimlilik düzeyine sahip ülkelerdir. çıktıların ve girdilerin. 1992 yılında Türkiye’ye göre indekslenmesi ve diğer yılların “Fisher İdeal Miktar İndeksi” yardımıyla hesaplanmasıyla bulunan, ekonomik verimlilik düzeyleri karşılaştırıldığında, verimlilik artışı en yüksek ülkeler, topluluğa yeni üye olan Kuzey ülkeleridir (Slovakya, Polonya ve Çek Cumhuriyeti).

Anahtar Kelimeler: Süt Sektörü, Sektörel Verimlilik, Fisher İndeksi

Araştırmayı İndir

Aydın İli Tarım Sektörünün Girişimcilik Yönüyle Değerlendirilmesi

Yazar: B. Horasan, G. Armağan
Yıl: 2014
Yayım Yeri: 11. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Tarımsal İşletmecilik
Özet
Bireysel yetenek, bilgi, beceri, deneyim ve yaratıcılık geliştirme yeteneği olarak tanımlanabilen insan sermayesinin sonucu olarak ortaya çıkan girişimcilik yeteneği her alanda olduğu gibi kırsal alanda da büyük öneme sahiptir. Değişen tüketici tercihleri, tarımsal desteklerin azalması, tarımın ekonomik fonksiyonuna ilave olarak sosyo-kültürel ve ekolojik fonksiyonun önem kazanması yeni tarım politikalarının oluşmasına neden olmaktadır. Bunun için tarım işletmelerinin üretici olmaktan öte girişimci de olma zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır. Bu araştırmanın temel amacı, kırsal kalkınmanın gerekli şartlarından biri olan girişimciliğin Aydın ili özelinde değerlendirmesini yapmaktır. Araştırmada Aydın iline bağlı 12 ilçede yüz yüze anket çalışması yapılmıştır. Planlı davranış teorisine göre yapılan Yapısal Eşitlik Modeli uygulamasında davranışa yönelik tutum ve tarımsal girişimciliğe yönelik amaçlar arasında anlamlı bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: Tarımda girişimcilik, Planlı Davranış Teorisi, Yapısal Eşitlik M odeli.

Araştırmayı İndir

Avrupa Birliği Ülkelerinde Kırsal Kalkınma Göstergeleri (2007-2013)

Yazar: A. Özden, G. Armağan, Y. Barış Şimşek
Yıl: 2014
Yayım Yeri: 11. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Kırsal Kalkınma
Özet
Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği politikalarının tasarlayıcısı ve koordinatörü, başka bir deyişle Avrupa Birliği’nin yürütme organıdır. Avrupa Komisyonu’nun kırsal kalkınma politikası, Ortak Tarım Politikasının temel taşlarından biridir. Kırsal alanlarda karşılaşılan zorlukların aşılmasında ve sürdürülebilir kalkınma konusunda katkıda bulunur. Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği (AB) Kırsal Kalkınma Politikası (2007-2013) çerçevesinde 2011, 2012 ve 2013 yıllarında AB ülkeleri için kırsal kalkınma raporları yayımlamıştır. Çalışmanın ana amacı bu raporlar doğrultusunda AB ülkelerini kırsal kalkınma göstergeleri açısından karşılaştırmak ve yararlanılabilir özet bilgiler sunmaktır. Göstergeler genel olarak, Kırsal Alanların Önemi, Kırsal Alanların Sosyo-Ekonomik Durumu, Sektörel Ekonomik Göstergeler, Çevre, Kırsal Alanlarda Yaşam Kalitesi ve LEADER yaklaşımı olmak üzere altı genel başlık altında incelenmektedir. Göstergeler genel olarak NUTS 1-2-3 düzeyleri ya da yeni düzenlemeye göre Kırsal-Yarı Kırsal-Kent bölgeleri açısından oluşturulmuştur. AB-27 için kırsal alanlarda genel olarak; genç nüfus azalmakta, 65 yaş üzeri nüfus artmaktadır. GSYH %0.4 oranında azalmış, AB-12 içinse %11 oranında artmıştır. En fazla artış Romanya’da (%28), en fazla azalma ise İrlanda’da (%13) görülmüştür. İşsizlik oranı %10 artmıştır. En fazla artış İspanya’da (%27) yaşanmıştır. Tarımsal arazi kullanımında ve çiftlik yapılarında gözle görülür bir değişiklik olmamıştır. Çiftlik yöneticilerinin %71’i yalnızca pratik deneyime sahip olup herhangi bir tarımsal eğitim almamıştır. En fazla tarım işletmesi Romanya’da bulunmakta ve bu işletmelerin çoğunluğu küçük ölçekli işletmelerden oluşmaktadır. İşgücü verimliliğinin en yüksek olduğu ülke Danimarka’dır.

Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği (AB), Avrupa Komisyonu, Göstergeler, Kırsal Kalkınma, Ortak Tarım Politikası (OTP)

Araştırmayı İndir

Türkiye’de Kırsal Kalkınma Yatırımları Kapsamında Hibe Projelerinin Değerlendirilmesi: Aydın İli Örnek Olayı

Yazar: Ferit Çobanoğlu, Göksel Armağan, Ali Nalbantoğlu
Yıl: 2010
Yayım Yeri: 9. Tarım Ekonomisi Kongresi
Konu: Kırsal Kalkınma ve Yoksulluk
Özet
Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikası (OTP) uygulamalarında aday ülkelerde tarım sektörü ve kırsal alanların sürdürülebilir biçimde uyum sağlaması için bazı destekler yer almaktadır. Bu çalışmada, Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Tebliğleri kapsamında Aydın ilinde onaylanan ve gerçekleştirilen hibe projelerinin sektörel dağılımı, ekonomik etkileri ve öngörülen amaçların ne ölçüde gerçekleştirilebildiği değerlendirilmiştir. Yörede dördüncü etap sonu itibariyle toplam olarak 192 proje başvurusu yapılmış, bunlardan 63’ü desteklenmek üzere onaylanmış olup, geriye kalan 129 proje ise desteklenmemiştir. Bunların içerisinde yer alan Alt Yapı Proje Desteği kapsamında ise sadece sulama alanında üç adet projenin desteklendiği dikkati çekmektedir. Onaylanan hibe desteklerinden makine-ekipman alımlarının sektörel dağılımı incelendiğinde ise genel olarak pülverizatör, mibzer, silaj makinesi, bahçe el traktörü, zeytin hasat makinesi, süt sağım ünitesi ve soğutma tankı alımlarının ilk sırada olduğu görülmektedir. Aydın ilinin sahip olduğu bitkisel biyoçesitlilik ve ekolojik koşulların uygunluğu göz önüne alınırsa, söz konusu projelerin sayısı daha da artabilecektir. Yörede tarıma dayalı sanayi olanaklarının bulunması, ihracat limanlarına olan yakınlık oldukça önemli avantajlardır. Ayrıca Avrupa Birliği’nin sağlamış olduğu diğer fonlar da değerlendirilerek, ildeki kırsal kalkınma sürecinin hızlı bir ivme kazanacağı tahmin edilmektedir. Bölgede tarım ve tarıma dayalı sanayi ile ilgili alanlarda faaliyet gösteren tüm kurum ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin yer almasıyla oluşturulan proje ofisinin aktif olarak çalıştırılması ile, bunun kırsal kesimin kalkınmasında önemli katkılar sağlayabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kırsal kalkınma hibe projeleri, Aydın, AB, proje ofisi

Araştırmayı İndir